Nằm ở phía đông bán đảo Balkan, Bulgaria trải dài từ vùng đồng bằng gần sông Danube đến những dãy núi ở phía nam và bờ Biển Đen ở phía đông. Trên một lãnh thổ không quá rộng, cảnh quan thay đổi từ những đỉnh núi và hồ băng của Rila, Pirin đến các thung lũng miền trung, những cánh đồng hoa hồng quanh Kazanlak và các thị trấn cổ ven biển.
Con người đã sinh sống trên vùng đất này từ hàng nghìn năm trước. Những lăng mộ Thracia nằm dưới các gò đất, dấu tích thành phố La Mã xuất hiện giữa Sofia và Plovdiv, còn các tu viện, nhà thờ Chính thống giáo vẫn lưu giữ nghệ thuật và kiến trúc của nhiều thời kỳ. Ở phía đông, những thành phố bên Biển Đen lại kể về một Bulgaria từng nằm trên các tuyến giao thương nối bán đảo Balkan với những vùng đất xa hơn.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Những lớp cảnh quan và lịch sử ấy tạo nên một hành trình du lịch Bulgaria rộng hơn hình ảnh “xứ sở hoa hồng” vốn đã quá quen thuộc. Hoa hồng vẫn nở mỗi năm trong các thung lũng miền trung, nhưng chỉ cần rời những cánh đồng ấy, Bulgaria đã chuyển sang một diện mạo khác: núi cao, thành phố cổ, tu viện giữa rừng và những khu phố nơi dấu tích hàng nghìn năm tuổi vẫn nằm giữa đời sống hiện đại.
Bulgaria không bắt đầu từ những cánh đồng hoa hồng
Lịch sử của vùng đất Bulgaria kéo dài từ rất lâu trước khi quốc gia mang tên Bulgaria xuất hiện. Trên bán đảo Balkan, người Thracia đã xây dựng những cộng đồng và vương quốc riêng, để lại phía sau các lăng mộ, đồ trang sức, kho báu và nhiều dấu tích khảo cổ. Những gì còn lại ngày nay mở ra một phần quá khứ có niên đại hơn hai nghìn năm, khi vùng đất này đã nằm trong một thế giới cổ đại rộng lớn.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Dấu vết ấy xuất hiện ngay tại Kazanlak, nơi ngày nay được biết đến nhiều hơn với những cánh đồng hoa hồng. Bên dưới các gò đất quanh thung lũng là những lăng mộ Thracia được xây dựng từ thời cổ đại. Nổi bật nhất là Lăng mộ Thracia Kazanlak, nơi những bức tranh tường vẫn còn hình ảnh con người, chiến mã, nghi lễ và yến tiệc. Phía dưới một vùng đất mỗi năm lại phủ đầy hoa là câu chuyện đã tồn tại từ hàng nghìn năm trước.
Ở gần Varna bên bờ Biển Đen, lịch sử còn được đẩy lùi xa hơn nữa. Một nghĩa địa thời tiền sử được phát hiện tại đây chứa nhiều đồ vật bằng vàng có niên đại từ thiên niên kỷ thứ năm trước Công nguyên. Những món đồ nhỏ bé ấy thuộc về một thế giới cách thời Thracia hàng nghìn năm và cho thấy con người đã hình thành những cộng đồng phức tạp trên vùng đất Bulgaria từ rất sớm.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Những thế kỷ sau tiếp tục để lại thêm dấu vết của Hy Lạp, La Mã và Byzantine, rồi đến các Đế quốc Bulgaria thời trung cổ và thời kỳ Ottoman. Chúng không nằm tách biệt thành từng chương rõ ràng mà nhiều khi xuất hiện ngay trên cùng một vùng đất. Kazanlak có hoa hồng và lăng mộ Thracia, Varna có thành phố biển hiện đại cùng dấu tích thời tiền sử, còn Sofia và Plovdiv vẫn giữ những công trình La Mã giữa phố xá ngày nay.
Những thành phố được xây trên nhiều lớp quá khứ
Những lớp lịch sử của Bulgaria không chỉ nằm trong các khu khảo cổ hay phía dưới những gò đất. Ở Sofia, chúng xuất hiện ngay giữa trung tâm thủ đô. Những phần còn lại của Serdica cổ đại nằm bên dưới các tuyến phố hiện đại, trong khi Saint George Rotunda, công trình có nguồn gốc từ thời La Mã, vẫn đứng giữa những tòa nhà được xây dựng nhiều thế kỷ sau đó.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Đi quanh trung tâm Sofia, khoảng cách giữa các thời kỳ đôi khi chỉ tính bằng vài con phố. Nhà thờ Alexander Nevsky với những mái vòm lớn đại diện cho một giai đoạn khác của Bulgaria, trong khi Banya Bashi Mosque nhắc đến những thế kỷ thành phố nằm dưới sự cai trị của Ottoman. Các công trình tôn giáo, di tích cổ và kiến trúc hiện đại cùng tồn tại khiến Sofia giống một thành phố được xây tiếp qua nhiều thời đại hơn là được thay thế hoàn toàn sau mỗi giai đoạn lịch sử.
Plovdiv cũng mang những lớp quá khứ ấy nhưng theo một cách dễ nhìn thấy hơn. Nhà hát La Mã cổ nằm trên sườn đồi vẫn được sử dụng cho các buổi biểu diễn, còn dấu tích của sân vận động La Mã xuất hiện ngay giữa khu trung tâm. Đi lên Old Town, những ngôi nhà nhiều màu, cửa sổ gỗ và đường lát đá lại đưa thành phố sang thời kỳ Phục hưng Quốc gia Bulgaria trong thế kỷ XVIII và XIX.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Xuống khỏi những con dốc của khu phố cổ là Kapana, khu vực từng tập trung nhiều xưởng thủ công và ngày nay đã trở thành một không gian sáng tạo với phòng tranh, quán cà phê và các hoạt động văn hóa. Plovdiv không cố giữ toàn bộ thành phố ở một thời điểm trong quá khứ. Nhà hát cổ vẫn có khán giả, những ngôi nhà cũ vẫn đứng trên sườn đồi và đời sống mới tiếp tục phát triển quanh chúng.
Một Bulgaria nằm giữa những dãy núi
Núi xuất hiện gần như xuyên suốt cảnh quan Bulgaria. Dãy Balkan chạy ngang miền trung đất nước, trong khi Rila, Pirin và Rhodope trải rộng về phía nam. Có nơi là những đỉnh đá cao và hồ băng, có nơi lại phủ bởi rừng, đồng cỏ và những thung lũng nơi làng mạc đã hình thành từ nhiều thế hệ.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Rila sở hữu Musala, đỉnh cao nhất Bulgaria và toàn bán đảo Balkan. Cũng trong vùng núi này là Seven Rila Lakes, bảy hồ băng nằm ở những độ cao khác nhau giữa các sườn núi. Pirin mang vẻ sắc nét hơn với những đỉnh đá và thung lũng băng hà, còn Rhodope lại gắn nhiều hơn với rừng, làng miền núi và những câu chuyện dân gian lâu đời. Chỉ riêng những vùng này đã cho thấy thiên nhiên Bulgaria đa dạng hơn nhiều so với hình ảnh những thung lũng hoa hồng thường được nhắc đến.
Giữa những sườn rừng của Rila là Tu viện Rila, một trong những công trình quan trọng nhất của Chính thống giáo Bulgaria. Từ bên ngoài, những bức tường cao khiến quần thể gần giống một pháo đài. Bước qua cổng, không gian mở ra với khoảng sân rộng, những dãy hành lang nhiều tầng, Hrelyo Tower bằng đá và nhà thờ chính nổi bật bởi những mái vòm cùng các mảng trang trí đen trắng.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Phần hiên nhà thờ được phủ kín bởi những bức bích họa nhiều màu, kể lại các câu chuyện tôn giáo bằng một hệ thống hình ảnh dày đặc. Nhưng Rila không chỉ được gìn giữ vì kiến trúc. Qua những giai đoạn nhiều biến động, tu viện từng là nơi bảo tồn bản thảo, nghệ thuật tôn giáo và một phần đời sống văn hóa Bulgaria. Giữa núi rừng, Rila trở thành một trong những nơi mà cảnh quan và ký ức lịch sử của đất nước hiện diện cùng lúc rõ nét nhất.
Hoa hồng và những thung lũng miền trung
Giữa dãy Balkan và Sredna Gora là một vùng thung lũng có điều kiện đặc biệt phù hợp với hoa hồng Damask. Kazanlak nằm ở trung tâm của vùng trồng hoa nổi tiếng này, nơi những cánh đồng bắt đầu chuyển màu khi mùa hoa đến vào cuối xuân và đầu mùa hè. Hình ảnh ấy đã gắn với Bulgaria qua nhiều thế hệ và dần đưa hoa hồng trở thành một trong những biểu tượng dễ nhận biết nhất của đất nước.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Hoa thường được thu hoạch từ sáng sớm, khi những cánh hoa vẫn còn giữ được lượng tinh dầu cần thiết. Sau khi hái, chúng nhanh chóng được đưa đến nơi chưng cất. Một lượng lớn hoa mới tạo ra được một lượng nhỏ tinh dầu, phía sau những chai tinh dầu cô đặc là cả mùa thu hoạch cùng một quy trình đã được duy trì qua nhiều thế hệ trong vùng.
Hoa hồng ở Kazanlak cũng gắn với đời sống cộng đồng. Rose Festival diễn ra vào mùa hoa với các hoạt động liên quan đến thu hoạch, văn hóa dân gian và những truyền thống địa phương. Những ngày này, hoa hồng không còn chỉ xuất hiện trên các cánh đồng mà đi vào đường phố, lễ hội và nhịp sống của cả vùng thung lũng.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Điều thú vị nằm ở chính vùng đất phía dưới những cánh hoa. Đây cũng là nơi tập trung nhiều lăng mộ Thracia quan trọng đã xuất hiện ở phần đầu câu chuyện. Một buổi sáng có thể bắt đầu giữa những cánh đồng đang vào mùa thu hoạch, trong khi cách đó không xa là những gò đất chứa dấu tích hơn hai nghìn năm tuổi. Kazanlak gần như thu nhỏ hai hình ảnh rất khác của Bulgaria vào cùng một thung lũng.
Những thành phố nhìn ra Biển Đen
Đi về phía đông, cảnh quan Bulgaria mở ra Biển Đen. Dọc bờ biển có những thành phố lớn như Varna và Burgas, những khu vực nghỉ dưỡng và các thị trấn đã hình thành từ thời cổ đại. Trong số đó, Nessebar đặc biệt bởi khu phố cổ nằm trên một bán đảo nhỏ nhô ra biển, nối với phần đất liền bằng một dải đường hẹp.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Lịch sử Nessebar kéo dài hơn ba nghìn năm. Người Thracia từng sinh sống tại đây trước khi người Hy Lạp phát triển Mesembria thành một thành phố bên Biển Đen. Những thời kỳ La Mã, Byzantine và Bulgaria trung cổ tiếp tục để lại dấu vết, rõ nhất qua hệ thống nhà thờ nằm rải rác trong khu phố cổ. Một số công trình chỉ còn tường đá, số khác vẫn giữ được những mảng trang trí bằng đá, gạch và bích họa.
Xen giữa các nhà thờ là những con đường lát đá và những ngôi nhà truyền thống có tầng dưới bằng đá, tầng trên bằng gỗ. Khu phố cổ đủ nhỏ để có thể đi bộ qua những con đường quanh co rồi bất ngờ bắt gặp mặt biển ở cuối phố. Những mái ngói, tường đá cũ và Biển Đen gần như luôn xuất hiện cùng nhau trong cảnh quan của Nessebar.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Biển từng kết nối những thành phố như Nessebar với các trung tâm thương mại và văn hóa khác quanh khu vực, thay vì chỉ tạo nên đường biên phía đông của Bulgaria. Những con tàu, thương nhân và cộng đồng đã đi qua đây trong nhiều thế kỷ, để lại một thành phố mang nhiều dấu vết khác nhau trên một bán đảo rất nhỏ. Đến Nessebar hôm nay, phần lịch sử ấy vẫn có thể được nhìn thấy ngay giữa những con phố hướng ra biển.
Bulgaria vẫn tiếp tục thay đổi
Quá khứ hiện diện rất rõ ở Bulgaria, nhưng những thành phố của đất nước không đứng yên cùng những di tích ấy. Sofia ngày nay vẫn là một thủ đô với đại lộ, tàu điện, công viên, khu dân cư và đời sống văn hóa riêng. Núi Vitosha nằm ngay bên rìa thành phố, tạo nên một khoảng chuyển khá nhanh từ không gian đô thị sang rừng và những sườn núi.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Plovdiv cũng tiếp tục thay đổi trên chính cấu trúc cũ của mình. Kapana từng là khu vực của những người thợ thủ công, sau đó trải qua nhiều biến chuyển trước khi trở thành một khu sáng tạo. Năm 2019, Plovdiv được chọn làm Thủ đô Văn hóa châu Âu, đưa nghệ thuật và các hoạt động đương đại vào một thành phố vốn đã mang trên mình lịch sử hàng nghìn năm.
Sự tồn tại song song giữa cũ và mới xuất hiện ở nhiều nơi. Nhà hát La Mã vẫn được sử dụng, những tu viện hàng thế kỷ tuổi vẫn giữ vai trò trong đời sống tôn giáo, còn các khu phố cổ tiếp tục có người sinh sống. Những di sản không hoàn toàn bị tách khỏi cuộc sống hiện tại mà trở thành một phần trong cách các thành phố Bulgaria tiếp tục phát triển.
(Nguồn ảnh: sưu tầm)
Hoa hồng vẫn nở mỗi năm ở Kazanlak, phía dưới những cánh đồng ấy là dấu tích Thracia. Xa hơn là các hồ trên dãy Rila, những con phố của Sofia được xây trên nền Serdica cổ đại và những nhà thờ ở Nessebar nhìn ra Biển Đen. Du lịch Bulgaria đi qua những không gian rất khác nhau như thế, đủ để cái tên “xứ sở hoa hồng” trở thành điểm bắt đầu thay vì toàn bộ hình dung về đất nước này.
